Schijnzelfstandigheid als zzp’er: wat wordt daarmee bedoeld?

Schijnzelfstandigheid is een veelbesproken term in het nieuws. Het komt terug bij berichten over de nieuwe zelfstandigenwet voor zzp’ers. En over de handhaving van de oude wet DBA. Wat houdt deze term precies in? Wanneer is er sprake van schijnzelfstandigheid en hoe voorkom je dit? En waarom is dit verboden?

Wat is schijnzelfstandigheid?

Schijnzelfstandigheid wil zeggen dat iemand werk doet onder het mom van zzp’er, maar waarbij hij eigenlijk niks meer is dan iemand in loondienst. Naast de term schijnzelfstandigheid spreekt men ook wel over ‘verkapt dienstverband’.

Waarom wordt verkapt dienstverband toegepast?

Soms wordt er bewust gekozen voor een dergelijke constructie, omdat hierbij de opdrachtgever geen belastingen hoeft te betalen. Daarmee is het voor hem goedkoper. Ook de schijnzelfstandige kan via deze constructie bepaalde voordelen behalen op fiscaal of juridisch gebied. Maar er zijn genoeg situaties waarbij beide partijen er geen verkeerde bedoelingen mee hebben. De Belastingdienst ziet echter vooral nadelen. Daardoor is er nu veel ophef over de handhaving van de wet DBA.

De voordelen voor een werkgever:

• Een zzp’er heeft geen recht op bepaalde sociale zekerheden, zoals een WW of een pensioen. Hierdoor hoeft de werkgever minder premies te betalen.
• De opdrachtgever hoeft geen loonbelasting te betalen.
• Een zzp’er kan zomaar ‘ontslagen’ worden.

De voordelen voor de zzp’er kan zijn:

• Het gebruik kunnen maken van fiscale voordelen, zoals de zelfstandigenaftrek.
• Zich vrijer voelen als zzp’er, want ook hij kan makkelijker ‘weglopen’.

De nadelen van schijnzelfstandigheid

Maar er zijn zeker ook nadelen. Een zzp’er heeft immers geen recht op sociale zekerheden en zal dus geen pensioen opbouwen of geld doorbetaald krijgen als hij zichzelf hiervoor niet verzekerd heeft. De schijnzelfstandige heeft minder garantie op werk, want de werkgever kan hem immers zo vertellen dat hij geen werk meer voor hem heeft. Werkgevers kiezen nog weleens voor zzp’ers omdat dit minder geld kost en minder verplichtingen met zich meebrengt. De wet tegen schijnzelfstandigheid wil dat zzp’ers die eigenlijk functioneren als een werknemer beschermd worden.

Nadelen voor de Belastingdienst

Als beide partijen het hiermee eens zijn, dan zou je je af kunnen vragen waarom de overheid zich ermee gaat bemoeien. Maar er zijn meer redenen waarom schijnzelfstandigheid niet goed is. De belastingdienst loopt hiermee inkomsten mis en de zogenaamde zzp’ers maken misbruik van bepaalde regelingen. Deze belastinginkomsten zijn wel nodig om het sociale stelsel overeind te houden. Daarnaast kan het leiden tot oneerlijke concurrentie op de arbeidsmarkt, waardoor het druk kan uitoefenen op de lonen en de arbeidsvoorwaarden.

Nieuwe regels voor zzp’ers in 2025

Om schijnzelfstandigheid tegen te gaan was de wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) in het leven geroepen. Sinds begin 2025 wordt deze wet weer gehandhaafd. Een nieuwe wet, de VBAR, moest meer duidelijkheid geven. Daarvan is alleen het rechtsvermoeden bij een uurtarief onder € 38 aangenomen. Omdat die duidelijkheid uitbleef, handhaaft de Belastingdienst sinds 2025 de bestaande wet DBA, en sinds 2026 kunnen er ook vergrijpboetes volgen.

Omdat ook de wet VBAR omstreden was, is het verduidelijkingsdeel ervan geschrapt. Op 1 oktober 2026 presenteerde het kabinet de Zelfstandigenwet. Die ligt tot en met 29 oktober 2026 in internetconsultatie en gaat op zijn vroegst per 1 januari 2028 in.

Voorkomen van schijnzelfstandigheid

Een boete voor schijnzelfstandigheid krijgen is nu dus mogelijk. Schijnzelfstandigheid voorkomen is dan ook noodzakelijk en wordt door veel zzp’ers en werkgevers als een obstakel gezien. Ook daar waar van bijbedoelingen helemaal geen sprake is. Werkgevers durven minder snel een zzp’er in te huren. Natuurlijk met alle nadelige gevolgen van dien. Daar waar de arbeidsmarkt al krap is, wordt het nu nog erger. De nieuw ingediende wet zou hierin een oplossing kunnen bieden, omdat het meer ruimte en duidelijkheid biedt.

Wanneer ben je zzp’er?

Dan rijst natuurlijk meteen de vraag: wanneer ben je dan wel een zzp’er? Je bent een zzp’er als je een eigen bedrijf hebt en werkt voor meerdere opdrachtgevers. Je draagt zelf verantwoordelijkheid voor het genereren van inkomsten, administratie, marketing en de aangifte bij de belasting. Er zijn meerdere eisen waaraan je moet voldoen om ook echt als zelfstandige aangemerkt te worden. Hoe dit er precies uit gaat zien hangt nog even af van welke wet er aangenomen wordt en hoe deze wet definitief gaat worden. Op dit moment wordt er gekeken naar onderstaande feiten:

• Hoe zelfstandig ben je in het uitvoeren van je werkzaamheden?
• Hoeveel opdrachtgevers heb je? Je zou er in principe meerdere moeten hebben en een wisselend inkomen moeten hebben.
• Investeer je in je bedrijf?
• Wie loopt risico als er dingen fout gaan?
• Is winst maken wel je doel?
• Onderneem je wel actie om je bedrijf te laten bestaan? Wat doe je bijvoorbeeld om wel werk te houden en nieuwe klanten te vinden?

Verschillen tussen loondienst en zzp

Wat zijn de verschillen tussen loondienst en als zzp’er werken?

Loondienst	Zzp
Werkgever bepaalt hoe je jouw werkzaamheden uitvoert	Een zzp’er bepaalt zelf hoe hij zijn taken uitvoert
Je wordt doorbetaald bij ziekte en vakantie	Je wordt niet doorbetaald bij ziekte en vakantie
Je hebt een vast inkomen	Je hebt geen vast inkomen
Je werkgever houdt loonheffing in en regelt de werknemersverzekeringen	Je moet zelf belastingen en verzekeringen regelen
Pensioenopbouw	Je moet zelf iets regelen voor je pensioen
Je werkgever draagt mede verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld bij ziekte	Je bent volledig verantwoordelijk
Recht op sociale zekerheden, zoals de WW	Geen sociale zekerheden, tenzij je zelf voor verzekeringen zorgt
Vaste werktijden (meestal)	In principe kan je dit zelf bepalen
Ontslagbescherming	Overeenkomst kan snel beëindigd worden
Als werknemer loop je minder risico, wat een rustiger gevoel kan opleveren	Veel zzp’ers roemen de vrijheid

ZZP’ers met een BV en schijnzelfstandigheid

Een BV oprichten als zzp’er en dan zo schijnzelfstandigheid uitsluiten? Een BV oprichten en je dan laten inhuren via die BV klinkt als een oplossing, maar dat is het niet. De Belastingdienst zal namelijk de feitelijke situatie beoordelen en kijkt daarbij niet naar de rechtsvorm. Ook in die gevallen zullen zij overgaan tot het uitdelen van boetes en eventuele naheffingen. Enkel om deze reden een BV oprichten is dus niet aan te raden. Dit geldt dus ook voor de andere rechtsvormen die je zou kunnen aangaan, zoals een VOF.

Meer relevante artikelen

Alles wat je moet weten over de wet DBA

De wet DBA is niet nieuw, maar sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer. Sinds 2026 kunnen daarbij ook vergrijpboetes worden opgelegd. Tijd om als zzp’er stil te staan of jij wel voldoet aan de eisen van deze wet.

VBAR: Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden

Van de wet VBAR is alleen het rechtsvermoeden bij een uurtarief onder € 38 overgebleven. Het deel dat de beoordeling van arbeidsrelaties moest verduidelijken, is geschrapt. Waarom moet er een nieuwe wet komen?